Tema 1 didáctica: situacións e variables de ensino das linguas estranxeiras (Gonzalo)

No tema 1 da materia de Didáctica da Ensinanza das Linguas Estranxeiras, tivemos a oportunidade de traballar con situacións e variables de ensino desta especialidade. En particular, examinamos similitudes e diferenzas presentes en distintos contextos da adquisición de linguas, analizamos terminoloxía referida a contextos de uso e afondamos no concepto de repertorio lingüístico. No que se refire ao marco temporal, o tema abrangueu dúas horas dunha sesión e unha sesión completa de catro horas, pero iso non impediu que participásemos en múltiples actividades que fomentaron a participación activa, o pensamento crítico e a aprendizaxe conxunta.

Primeira sesión:

Na primeira sesión, a actividade que fixemos estivo relacionada coas características que presenta a adquisición dunha lingua inicial e a aprendizaxe dunha lingua estranxeira. Para iso, traballamos co diagrama de Venn, unha representación gráfica que se usa para visualizar relacións, similitudes e diferenzas entre elementos. Esta gráfica está formada por dous círculos que se poden organizar de varias maneiras, pero a que empregamos na clase é a dos overlapping circles.

Deste xeito, formamos grupos dunhas catro persoas e debuxamos dous círculos superpostos para expoñer as particularidades do tema co que estabamos a traballar. Cada círculo abordaba as singularidades da lingua inicial e a lingua estranxeira, mentres que a porción común entre os dous mostraba os puntos que tiñan en común. Para ilustralo, a continuación déixovos o resultado do meu grupo:

Tras presentar as ideas que se incluíron en todos os diagramas creados, o profesor confeccionou unha táboa coas achegas de toda a clase, así que tamén é interesante que poidades consultar as conclusións ás que chegou o grupo-aula: 

Desde a miña perspectiva, os diagramas de Venn son especialmente útiles polo seu carácter visual, así que poderían ser proveitosos para representar conceptos abstractos. No caso dunha aula de lingua estranxeira, considero que os overlapping circles poderían empregarse, por exemplo, para comparar e contrastar as diferenzas entre o inglés británico e o inglés americano.

 

Segunda sesión:

Durante a segunda sesión, un dos aspectos aos que prestamos atención foi a influencia de certos factores individuais na aprendizaxe de segundas linguas (a idade, a motivación, a aptitude, as intelixencia, os factores da personalidade...). Para comezar, fixemos un remuíño de ideas en grupos e, ao rematar, levamos a cabo un debate co propósito de compartilas. Ademais, o docente amosounos un mapa que nos permitiu afondar en cada un dos factores.

Dentro das categorías, a aptitude chamoume a atención porque depende, intrinsecamente, da memoria de traballo, a idade, a intelixencia ou a motivación. Por esta razón, como docentes, debemos intentar traballar a memoria de traballo do alumnado, xa que neurocientíficos como John Sweller sinalan que a relación entre a memoria de traballo e a memoria a longo prazo é quizais o factor crítico máis importante na cognición humana. Para conseguilo, os docentes deben coñecer estratexias de optimización que permitan traballar a memoria, así que vos deixo un vídeo que fai fincapé nalgunha cuestión que debemos ter en conta (brevidade, claridade, descansos...):

Non obstante, dentro dos factores, considero que a motivación na aprendizaxe de segundas linguas tamén é crucial. O docente falounos dos estudos do gurú Zoltán Dörnyei e eu atopei varias charlas del que me pareceron moi valiosas. Unha delas é a seguinte, que fala de tres regras ou normas que se deben ter en conta á hora de motivar ao alumnado:

Alén dos factores, durante a segunda sesión tamén nos centramos na terminoloxía das linguas de ensino (lingua inicial, segunda lingua e lingua estranxeira), así como en conceptos vinculados aos contextos de uso (lingua habitual, lingua de traballo e lingua vehicular). Para comprobar que todas e todos entendemos a explicación do docente, dividímonos en grupos de catro ou cinco persoas e fixemos un placemat co propósito de incentivar a participación activa de todo o grupo. O obxectivo era responder unha listaxe de preguntas, polo que o meu grupo e mais eu primeiro respondemos a dúas preguntas de xeito individual e, despois, consensuamos unha resposta entre todas.

Para rematar, o docente presentounos os conceptos de repertorio lingüístico, comunidade de lingua e comunidade lingüística e retounos a elaborar o repertorio lingüístico do grupo-aula. Por unha banda, tiñamos que plasmar o nivel de coñecemento pasivo que tiñamos, tanto de linguas como de variedades lingüísticas e, por outra, debiamos especificar tamén cal era o noso nivel de coñecemento activo. Para conseguilo, tivemos que traballar de xeito piramidal, primeiro individualmente, logo en grupos de catro e así sucesivamente ata obter o seguinte repertorio grupal:

Como se pode observar, creo que o proceso polo que pasamos ata construír o resultado final ilustrou a realidade das situacións que nos imos atopar á hora de ensinar linguas: a bagaxe de coñecementos é distinta, pero o importante é coñecer cales poden ser os puntos que un grupo posúe en común para personalizar a aprendizaxe, facilitar a comunicación, promover a autoconfianza, a diversidade cultural e a inclusión.

Que opinades vós? Cal vos pareceu a actividade máis útil?